مىباشند كسانى را كه از نگاه به صورتهاى ساخته شده از گل متنعم مىشوند ريشخند مىكنند امّا ريشخند آنان بسيار قويتر است ، چه تفاوت ميان جمال حضرت ربوبى و جمال حور العين بسيار فزونتر و بزرگتر از تفاوت ميان جمال حور العين و صورتهاى ساخته شده از گل است . اين كه نفوس حيوانى شهوانى آميزش با خوبرويان را براى رفع نياز جنسى بزرگ مىشمارند و از نظر به وجه كريم الهى اعراض مىكنند شبيه آن است كه سوسك سياه ، مادهء خود را بزرگ بداند و دلبستگى خويش را بدان مهم بشمارد و از نظر كردن به جمال زنان زيبا رو مىگرداند . بنابراين كورى بيشتر دلها از ديدن جمال حق تعالى شبيه كورى سوسك سياه از مشاهده جمال زنان است ، چه او به هيچ وجه نمىتواند آن را ادراك و بدان توجه كند و اگر او از خرد برخوردار مىبود و نزد وى از زنان ياد مىكردند خرد كسانى را كه بدانها توجه دارند سبك و ناچيز مىشمرد . وَ لا يَزالُونَ مُخْتَلِفِينَ إِلَّا مَنْ رَحِمَ رَبُّكَ وَ لِذلِكَ خَلَقَهُمْ « 1 » و كُلُّ حِزْبٍ بِما لَدَيْهِمْ فَرِحُونَ * « 2 » كوتاه سخن آن كه درجهء نيّتها متفاوت است و كسى كه يكى از آنها بر دلش چيره شود بسا برايش ميسّر نشود كه از آن عدول كند . شناخت اين حقايق موجب بروز اعمالى است كه فقيهان ظاهر بين آنها را زشت مىشمارند ، ليكن ما مىگوييم : هرگاه نيّت امر مباحى به دل برسد در صورتى كه در امرى كه فضيلت دارد نيّت به هم نمىرساند انجام دادن امر مباح برايش سزاوارتر است چه فضيلت بدان منتقل گرديده و آنچه فضيلت بوده مبدل به نقيصه شده است ، زيرا اعمال بسته به نيات است . اين شبيه عفو است كه اگر به انسان ستمى رود عفو از انتقام افضل است ، ليكن بسا در دلش نيّت انتقام به هم رسد نه نيّت عفو ، در اين صورت انتقام افضل از عفو است . همچنين گاهى انسان نيّت آشاميدن و خوردن و خوابيدن دارد تا استراحت كند و براى عبادت در آينده قوت يابد و در حال نيّت نماز و روزه به دلش نمىرسد در اين صورت خوردن و خوابيدن براى او افضل است . بلكه اگر بر اثر مداومت در عبادت ملالت پيدا كند و نشاط او فرو نشيند و رغبتش كم شود و بداند اگر ساعتى را به سرگرمى و گفت و شنود بپردازد نشاط او تجديد مىشود سرگرمى و گفت و شنود از نماز برايش افضل است . ابو الّدرداد گفته است : من نفس خود را با سرگرميها آسايش مىدهم تا مرا در اداى حق كمك كند . على عليه السّلام فرموده است : « دلها را اسايش دهيد چه هرگاه مجبور

--> ( 1 ) هود / 118 : . . . ليكن آنها همواره مختلف‌اند جز آنچه پروردگارت رحم كند و براى همين آنها را آفريد . ( 2 ) روم / 32 : و هر گروهى به آنچه نزد آنهاست شاد مانند .